KAMP SONDEL

van radarstation tot vakantiekamp

 

Kamp Sondel tijdens de Tweede Wereldoorlog:

 

Aanvankelijk bestond de Duitse luchtverdediging vanaf eind 1940 uit een gordel van schijnwerperopstellingen en afweergeschut, de FLAK(Flugseugabwehrkanone). De Britse piloten wisten echter al snel waar de opstellingen stonden en vlogen daar zigzaggend omheen. De Duitsers breidden hun verdedigingssysteem daarom al snel uit. Al snel werd begonnen met de aanleg van een dekkend systeem van radarstations van Noorwegen tot Zuid-Frankrijk.

Vanaf 1941 werd in Gaasterland gewerkt aan een nieuw radarstation: Eisbär. Als locatie werd een gebied gekozen op 7 meter boven NAP bij dorp Sondel. Voor de bouw werden verschillende terreinen onteigend. Sondel kreeg de beschikking over twee radars, twee stellingen voor luchtdoelgeschut en een installatie voor afluisterapparatuur. Het hele kamp werd beveiligd door stellingen van prikkeldraad. Aanvankelijk plaatsten de Duitsers er houten barakken, die later werden vervangen door bunkers, waarin werd gewoond. Volgens overlevering zou de naam (Eisbär) van het station ontleend zijn aan een fikse koude periode, die er heerste tijdens de bouw van de bunkers: in februari 1942 vroor het 16 graden! De bunkers werden gebouwd door Nederlandse arbeiders. Omdat voor hen anders bewerkstelling in Duitsland dreigde, verleenden ze medewerking aan de bouw.

Op 17 april 1945 werd Eisbär door de Duitsers verlaten.

 

Overzicht tijdens Tweede Wereldoorlog (Infocentrum Mar en Klif)

 

Ontspanning bij de Duitse vrouwen in kamp Eisbär te Sondel. (album Blitzmädel E.Lekman uit Leipzig)

 

 

Unieke opname van het Freya-apparaat, deel van radarpeilstation te Sondel. Voor hun vlucht naar Holland hebben de Duitsers alle installaties grondig vernield.De 'Freya'signaleerde de geallieerde bommenwerpers al op zeer grote afstand.Direct na de bevrijding op 17 april 1945 is de foto gemaakt door onderduiker J.H. Baas.

(De hoogste man op de brokstukken is Gerrit Mulder, getrouwd met Klaske Deinum. Gerrit was van beroep schilder en is in Nijemirdum geboren, later naar Tjerkwerd verhuisd. )

 

 

Kamp Sondel wordt na de oorlog geschikt gemaakt voor vakantiecentrum

 

Kamp sondel werd na de bevrijding opgeruimd door NSB-ers, die er gevangen werden gehouden en tewerkgesteld. Daarna werd het kamp gebruikt als opslagplaats van onder meer in beslag genomen oorlogstuig.

In 1949 werd het complex door de eigenaar, de Stichting Oorlogsbuit, verkocht aan Jan Boomsma, een inwoner uit het dorp. Hij richtte een stichting op die het complex als verkantieverblijf ging exploiteren. De bunkers werden ingericht als slaapverblijven. Het bedrijf liep niet heel goed, het seizoen was kort, waardoor 's winters de bunkers ook als opslagplaats voor aardappels werd verhuurd aan boeren uit de Noordoostpolder.

De familie Mulder uit Nijemirdum nam het centrum in 1951 over. De nieuwe eigenaar stelde een beplantingsplan op. Tot 1951 stonden er op Sondel namelijk nauwelijks bomen. De 'huisjes' werden van binnen bekleed met schrootjes (8 kilometer). Er werd waterleiding en centrale verwarming aangelegd. Vanaf de jaren zestig werd Sondel een echt recreatiecentrum: ´Christelijk Vakantiecentrum Sondel'. Per jaar herbergde men gemiddeld zo´n 25.000 gasten. Met name scholen en groepen bezochten het kamp.

 

Sondel, 31 bunkers worden ingericht als vakantiecentrum. (Fryske Groun 25-6-1949)

 

Sondel, de bunkers worden in bewoonbare toestand gebracht. (Fryske Groun 26-6-1949)

 

Sondel, ingang vakantiecentrum (Fryske Groun 20-8-1949)

 

Zang en muziek in Kamp Sondel (Fryske Groun 20-8-1949)

 

Sondel, vis op het menu (Fryske Groun 20-8-1949)

 

Sport en spel op de speelweide van Kamp Sondel (Fryske Groun 20-8-1949)

 

Gezellige maaltijd in de open lucht in Kamp Sondel (Fryske Groun 20-8-1949)

 

Ingang vakantiecentrum Sondel

 

Ingang Chr. vakantiecentrum, Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

 

Ansichtkaart vakantiecentrum Sondel (diadoos O.M.S. Wyckel)

 

Kamp Sondel als vakantieoord (Infocentrum Mar en Klif)

 

Entree recreatiecentrum - kantoor rechts (Infocentrum Mar en Klif)

 

Entree recreatiecentrum, kantoor rechts (archief gemeente Gaasterlân-Sleat)

 

Kantine recreatiecentrum Sondel, beneden eetzaal, boven recreatiezaal. (werkstuk T. Bangma)

 

Eetzaal vakantiecentrum Sondel, rechts mevr.G.Mulder (Infocentrum Mar en Klif)

 

Recreatieweide - recreatiecentrum Sondel (werkstuk T.Bangma)

 

Vakantie in Sondel (archief J. Mulder)

 

Ansichtkaart (Infocentrum mar en Klif)

 

In 1977 werd Kamp Sondel verkocht aan Ron Schuurman, die het tot 1997 exploiteerde.

Sinds 1998 is het vakantiecentrum eigendom van de familie Landman uit Amsterdam. De bouwtechnische staat van de bungelows is er dan slecht aan toe. Uiteindelijk leidt dat in 2003 tot sloop en bouw van een bungalowpark op dezelfde plaats.

 

Aftakeling van de bunkers na de recreatieperiode

 

Gordijn met tekst op de bunkers te Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

 

Bunkers Kamp Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

 

Bunkers Kamp Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

Een aantal bunkers tussen de bomen (Infocentrum Mar en Klif)

 

Foto ingang bunker Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

 

Rode bunker met zwarte deur (Infocentrum Mar en Klif)

 

Rode bunker met gele rand (Infocentrum Mar en Klif)

 

Schoorsteen bunker Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

 

Rode bunker met witte schoorstenen (Infocentrum Mar en Klif)

 

Rode bunker met groene deur (infocentrum Mar en Klif)

 

Rode bunker (infocentrum Mar en Klif)

 

Bunkers in het weiland rondom het recreatiecentrum,nabij het voormalige radarstation (Infocentrum mar en Klif)

 

Restant radarpost met open gat in de muur (Infocentrum mar en Klif)

 

Voetstuk radar (Infocentrum Mar en Klif)

 

Kleine bunker Sondel op rand van het weiland (Infocentrum Mar en Klif)

 

Detail op dak bunker Sondel (Infocentrum Mar en Klif)

 

2 restanten van bunkers Sondel in open veld (Infocentrum Mar en Klif)

 

Bunkers Sondel in open veld (Infocentrum Mar en Klif)

 

Restant bunker Sondel in open veld (Infocentrum Mar en Klif)

 

Restant bunker Sondel in open veld (Infocentrum Mar en Klif)

 

Kleine bunker Sondel met koeien (Infocentrum Mar en Klif)

 

Bunker Sondel in open veld (Infocentrum Mar en Klif)

 

Krantenartikelen:

1944 Foto Elisabeth Lekmann
1945-06-15 Het voormalig Duitse kamp - Sondel 1, 2,3
1986-10-16 Freya-Wurzburg elektonica kamp Sondel, verslag 1,2,3,4,5,6
1989-05-06 Radio Gasterlân radarpeilstasjon Sondel 1,2,3,4,5
1996-06-27 LC Historie radarstation ontrafeld, artikel
1996-06-27 LC Historie radarstation ontrafeld, foto
1999-06-25 LC Lyts jonkje grutte hynders menne, foto
1999-06-25 LC Lyts jonkje grutte hynders menne, tekst
2002-08-19 LC foto Ed Landman bunkers Sondel
2002-08-22 BC Plan sloop bunkers 'kamp'Sondel, artikel 1,2,3
2002-08-22 BC Plan sloop bunkers 'kamp'Sondel, foto
2002-08-22 BC Plan sloop bunkers Sondel 1,2,3,4
2002-09-19 BC Nieuwbouwplan kamp Sondel
2002-09-26 BC Bunkers Sondel mogen plat
2002 Friese scholier vakantiecentrum Sondel 1, 2
2003-01-17 Brief Dick Wessels aan College G-S over afbraak bunkers
2003-02-12 Brief  W.O.Santema aan Mar en Klif- sloop bunkers
2003-02-12 Brief W.O.Santema aan gem.raad GS  + bijl.- sloop bunkers 1,2,3,4
2003-03-06 Behoud deel bunkers Sondel 1,2,3
2003-03-06 LC Behoud deel bunkers Sondel 1,2
2003-03-06 Onderzoek naar cultuurhist.waarden, kamp Sondel, PDF
2003-07-24 BC St. wil radar terug kamp Sondel 1,2
2003-08-29 LC Uniek kamp Sondel beschermd en herdacht
2003-11-08 LC Vochtige bunkers onder slopershamer
2003-11-13 BC Vermalen puin,recr. centrum Sondel 1,2,3 foto’s
2003-11-13 BC Vermalen puin bunkers stratenplan Sondel tekst 1,2
2005, BC Gaasterlander tweemaal lid NSB 1,2,3
2009-10-14 Wijd en Zijd Van radarpost tot bungalowpark
2009, affiche, Van radarpost tot bungalowpark
Fotomateriaal vrouwen kamp Sondel 1,2
Friese Pers Friesland WO 2 Eisbär Sondel 1,2,3,4
Kamp Sondel WO 2-argyf master Twerda 1,2,3,4
Radarpeilstation Medemblik,Wespennest Leeuwarden
Wespennest Leeuwarden, PDF